شناخت موضوع در فقه نظام با تأکید بر نوآوری‌ شهید صدر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو مجلس خبرگان رهبری، تهران، ایران.

2 دکتری فلسفه علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم(ع) و مدیر گروه «حوزه و جامعه» مرکز مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت، قم، ایران.

چکیده

از امتیازات فقه حکومتی نسبت به نگره‌های سنتی، ورود در موضوع‌شناسی فقهی است. فقه حکومتی با سه سطح مدّنظر مقاله؛ یعنی فقه موضوعات، فقه نظامات و فقه سرپرستی، نسبت به شناخت موضوعات، سوگیری‌هایی دارد. در این نوشتار با تبیین موضوع‌شناسی در فقه حکومتی در سه لایه پیشین، تلاش شده است تا از منظر شهید صدر -که لایه نظامات را ابداع نموده است- شناخت موضوعات فقهی بررسی گردد. از این‌روی، ابتدا با روش تحلیل محتوای کیفی نگره شهید صدر به پدیده‌های کلان اجتماعی - سیاسی اصطیاد شده و آن‌گاه روش شناخت این پدیده‌ها از سوی وی مورد مطالعه و تطبیق قرار گرفت. بدین صورت که پس از تبیین موضوع‌شناسی در کلان فقه حکومتی، لوازم ورود مجتهدانه شهید صدر به موضوع‌شناسی از گذرگاه توضیح نگره ایشان نسبت به شناخت توسط علوم جدیده، ابداع مکتب منطق ذاتی برای جبران کاستی‌های علوم جدیده و منطق استقراء و درنهایت، شناخت از پایگاه اجتهادی و در قالب تفسیر موضوعی و فقه‌النظریه توضیح داده شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying the Subject in the Jurisprudence of the System ‎with Emphasis on the Shahid Sadr's Innovation

نویسندگان [English]

  • احمد مبلغی 1
  • عبدالحسین مشکانی سبزواری 2
1 عضو مجلس خبراء القیادة. طهران، إیران.
2 دکتوراه فی فلسفة العلوم الاجتماعیّة بجامعة باقر العلوم(ع)، ومدیر قسم الحوزة والمجتمع فی مرکز الدراسات الستراتیجیّة للحوزة ورجال
چکیده [English]

One of the privileges of jurisprudence of government over traditional views is going through jurisprudential subject studies. The jurisprudence of government with three levels considered in the paper - the jurisprudence of subjects, the jurisprudence of systems, and the jurisprudence of guardianship - have biases towards identifying the subjects. In this paper, by explaining subject studies in the jurisprudence of government in the previous three levels, an attempt has been made to examine the identification of jurisprudential subjects from the perspective of Shahid Sadr, who invented the level "jurisprudence of system".Therefore, first, the qualitative content of Shahid Sadr's view on macro-socio-political phenomena was analyzed, and then the method of identifying these phenomena was studied and compared by her. Thus, in addition to explaining subject studies in macro-jurisprudence of government, the means of Shahid Sadr's entry into subject studies have been explained through examining his view about identifying modern sciences, inventing the school of intrinsic logic to compensate for the shortcomings of modern sciences and inductive logic, and finally, identifying ijtihad base in the form of thematic interpretation and jurisprudence of theory.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jurisprudence of government
  • jurisprudence of systems
  • subject studies
  • ‎intrinsic logic
  • thematic interpretation
  • jurisprudence of theory
  • Shahid ‎Sadr‎
* قرآن کریم
1. خویی، سیدابوالقاسم. (1377). اجود التقریرات (تقریرات خارج اصول آیت‌الله میرزا محمدحسین غروی نایینی، چاپ اول)، قم: مصطفوی.
2. صدر، سیدمحمدباقر. (1381). سنت‌هاى تاریخ در قرآن (1جلدی، چاپ سوم). تهران: تفاهم.
3. صدر، سیدمحمدباقر. (1391ق). الأسس المنطقیه للإستقراء (طبع قدیم، 1جلدی، چاپ اول). بیروت: دارالفکر.
4. صدر، سیدمحمدباقر. (1393). فلسفۀ ما (مترجم: سیدابوالقاسم حسینی ژرفا، چاپ اول). قم: دارالصدر (پژوهشگاه علمی-تخصصی شهید صدر).
5. صدر، سیدمحمدباقر. (1394). گفتارهای بنیادین (مترجم: سیدابوالقاسم حسینی ژرفا، چاپ اول). قم: دارالصدر (پژوهشگاه علمی-تخصصی شهید صدر).
6. صدر، سیدمحمدباقر. (1398«الف»). اسلام، راهبر زندگى؛ مکتب اسلام؛ رسالت ما
(مترجم: سیدمهدی زندیه، چاپ اول). قم: دارالصدر (پژوهشگاه علمی-تخصصی
شهید صدر).
7. صدر، سیدمحمدباقر. (1398«ب»). بارقه‌ها (مقالات، سخنرانی‌ها و یادداشت‌ها)
(به‌کوشش: سیدامید موذنی، چاپ دوم). تهران: دارالصدر (پژوهشگاه علمی-تخصصی
شهید صدر).
8. صدر، سیدمحمدباقر. (1417ق«الف»). إقتصادنا (محقق: مکتب الإعلام الإسلامی - فرع خراسان، 1جلدی، چاپ دوم). قم: مکتب الإعلام الإسلامی، مرکز النشر.
9. صدر، سیدمحمدباقر. (1417ق«ب»). بحوث فی علم الأصول (تقریر: محمود هاشمی شاهرودی، 7 جلدی، چاپ سوم). قم: مؤسسه دائره معارف الفقه الاسلامی.
10. صدر، سیدمحمدباقر. (1421ق). دروس فی علم الأصول (الحلقة الأولى و الثانیه، 2جلدی، چاپ اول). قم: مجمع الفکر الإسلامی.
11. صدر، سیدمحمدباقر. (1423ق). دروس فی علم الأصول (الحلقة الثالثه، 1جلدی، چاپ اول). قم: مجمع الفکر الإسلامی.
12. صدر، سیدمحمدباقر. (1434ق«الف»). الاسلام یقود الحیاة. موسوعه الإمام الشهید السیدمحمدباقر الصدر(قدس سره) (ج1-5، 21جلدی، چاپ دوم). قم: دارالصدر (پژوهشگاه علمی-تخصصی شهید صدر).
13. صدر، سیدمحمدباقر. (1434ق«ب»). المدرسه الاسلامیه. موسوعه الإمام الشهید السیدمحمدباقر الصدر(قدس سره) (ج5، 21 جلدی، چاپ دوم). قم: دار الصدر (پژوهشگاه علمی-تخصصی شهید صدر).
14. صدر، سیدمحمدباقر. (1434ق«ج»). المدرسه القرآنیه. موسوعه الإمام الشهید السیدمحمدباقر الصدر(قدس سره)(ج9، 21 جلدی، چاپ دوم). قم: دار الصدر (پژوهشگاه علمی-تخصصی
شهید صدر).
15. صدر، سیدمحمدباقر. (1434ق«د»). فلسفتنا. موسوعه الإمام الشهید السیدمحمدباقر الصدر(قدس سره) (ج1، 21جلدی، چاپ دوم). قم: دار الصدر (پژوهشگاه علمی-تخصصی شهید صدر).
16. میرباقری، سیدمحمدمهدی. (1396). درآمدی بر رویکردهای فقه حکومتی (نگارش: یحیی عبداللهی، چاپ اول). قم: نشر تمدن نوین اسلامی.