سه‌گانه حکومت: «امر»، «حکم» و «سیف» ضرورت تعامل ارکان حکومت در اندیشه سیاسی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

سطح چهار حوزه علمیه، دکترای فقه از جامعة المصطفی، قم، ایران.

چکیده

بیشتر آنچه که در فرهنگ و ادبیات تاریخ سیاسی اسلام، دیده می‌شود، استعمال سه واژه پر کاربرد «أمر»؛ «حکم» و «سیف» است. این پژوهش به تحلیل این سه مفهوم کلیدی پرداخته است تا بنیاد سه گانه «امر» (حکومت)، «حکم» (قضاوت و مشروعیت‌بخشی و سلب آن) و «سیف» (قوای نظامی و انتظامی) در تشکیل و تداوم دولت و حکومت را از زاوایه‌ای نو پردازش نماید.
چارچوب نظری این مقاله برگرفته از آیات قرآن و روایات و الگوهای تاریخی حکومت‌‌ها است. استدلال اصلی مقاله آن است که این سه عنصر، جواهر و ارکان ضروری و مشترک و به هم وابسته سیستمی هر نهاد حکومتی از کوچکترین واحدهای اجتماعی مانند خانواده تا بزرگترین امپراتوری‌ها هستند. به همین دلیل آسیب یکی از آنها موجب تأثر دیگر ارکان خواهد بود و این مسئله در طول زمان به زوال و انهدام حکومت‌‌ها خواهد انجامید.
یافته‌ها نشان می‌دهد که مشکل اصلی در انحراف و زوال حکومت‌ها، نه فقدان این ارکان، بلکه بروز «اختلال و تزلزل» در روابط و کارکرد صحیح آنهاست. جلوگیری از پیامدهای مخرّب، در گرو إعمال راهکارهایی است که در این مقاله پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Triad of Governance: “Amr,” “Hukm,” and “Sayf” The Necessity of Interaction among the Pillars of Government in Islamic Political Thought

نویسنده [English]

  • Seyed AhmadRazi Akhlaqhi
Level Four Seminary Graduate; Ph.D. in Fiqh from Al-Mustafa International University, Qom, Iran
چکیده [English]

Much of what appears in the culture and historical literature of Islamic political thought revolves around the frequent use of three key terms: amr, hukm, and sayf. This study analyzes these three foundational concepts in order to explore, from a new perspective, the tripartite structure of amr (governance/authority), hukm (judgment, adjudication, and the conferral or withdrawal of legitimacy), and sayf (military and coercive power) in the formation and continuity of the state and government.
The theoretical framework of this article is derived from Qur’anic verses, narrations, and historical models of governance. The central argument maintains that these three elements constitute essential, shared, and interdependent pillars within the systemic structure of any governing institution—from the smallest social unit, such as the family, to the largest empires. Consequently, impairment in any one of these pillars inevitably affects the others, and over time, such imbalance leads to the decline and eventual collapse of governments.
The findings indicate that the primary cause of deviation and decline in governments is not the absence of these pillars, but rather the emergence of dysfunction and instability in their relationships and proper performance. Preventing destructive consequences depends on implementing corrective strategies, several of which are proposed in this article.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Government
  • legitimacy
  • coercive power
  • stability of governance
  • causes of governmental instability
  • prevention of decline
* قرآن کریم
** نهج‌البلاغه
ابن الأثیر، عزالدین أبو الحسن علی بن محمد. (۱۴۰۷ق). الکامل فی التاریخ (محقق: أبو الفداء عبدالله القاضی). بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن قتیبه دینوری، أبو محمد عبدالله بن مسلم. (۱۴۱۰ق). الامامه و السیاسه (المعروف بتاریخ الخلفاء)، (محقق: علی شیری). بیروت: دارالأضواء.
احمدیاقی، اسماعیل. (1379).  دولت عباسیان (مترجم: رسول جعفریان). قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه.
احمدی‌منش، جلیل. (1393). فراز و فرود عباسیان (چاپ دوم). تهران: انتشارات سمت.
اصفهانی، راغب. (1416ق).  مفردات الفاظ القرآن. دمشق: دار القلم.
بلاذری، احمد بن یحیی. (1400ق).  انساب الاشراف (محقق: محمدباقر محمودی). بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
پورگشتال، جوزف فون هامر. (۱۳۶۷). تاریخ امپراتوری عثمانی (مترجم: میرزا زکی علی‌آبادی). تهران: انتشارات زرین.
خضری، احمدرضا. (۱۳۹۸). تاریخ خلافت عباسیان: از آغاز تا پایان آل بویه. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1363). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، أبو علی الفضل بن الحسن الطبرسی. (۱۴۱۷ق). إعلام الوری بأعلام الهدی (تحقیق: مؤسسه آل البیت^ لإحیاء التراث). قم: منشورات الرضی.
طریحی نجفی، فخرالدین. (۱۴۱۶ق). مجمع البحرین و مطلع النیرین (محقق: سیداحمد حسینی). تهران: کتابفروشی مرتضوی.
غزالی، أبوحامد محمد. (2011م). نصیحة الملوک (محقق: محمد أحمد دهمان). دمشق: دار الفکر.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1393). اصول کافی. قم: دار الثقلین.
ماوردی، أبو الحسن علی بن محمد. (1410ق). الأحکام السلطانیة (محقق: خالد عبداللطیف السبع العلمی). بیروت: دار الکتب العلمیة.
متقی الهندی، علی بن حسام‌الدین. (۱۴۰۹ق). کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال (محقق: بکری حیانی و صفوة سقا). بیروت: مؤسسة الرسالة.
مجلسی، محمدباقر. (۱۳۸۷). بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمة الاطهار. بیروت: نشر الامیرة.
نصیبی الشافعی، محمد بن طلحة. (۱۴۲۰ق). مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول (محقق: ماجد بن احمد عطیة). بیروت: دارالکتب العلمیة.
واقدی، محمد بن عمر. (1409ق). المغازی. (محقق: مارسدن جونز، چاپ سوم). بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
وجدانی، جعفر. (۱۴۰۹ق). ترجمه الالفین (علامه حلی). قم: دار الهجرة.
Gibbon, Edward. (1776-1789). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire. London: Strahan & Cadell. 6Volumes.