راهبردهای تحقق عدالت سیاسی در اندیشه اسلامی با تأکید بر اندیشه شهید آیت‌الله خامنه‌ای(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران

2 دکتری تفسیر و علوم قرآن، مدرس حوزه و دانشگاه‌، قم، ایران

10.22081/ijp.2026.75447.1141

چکیده

مسئله محوری پژوهش حاضر، تبیین راهبردهای تحقق عدالت سیاسی در اندیشه اسلامی با تأکید بر اندیشه شهید آیت‌الله خامنه‌ای(ره) است. این پژوهش با بازسازی و نظاممندسازی دیدگاه ایشان، در پی تحلیل و تبیین راهبردهای بیان شده در چهار سطح تولیدکنندگان عدالت، ساحت‌ها، نظارت و اجرا است. پرسش اصلی آن است که راهبردهای تحقق عدالت سیاسی در اندیشه اسلامی و از منظر ایشان کدام‌اند و چگونه در قالب این چهار سطح قابل تبیین هستند. فرضیه پژوهش بر این اصل استوار است که تحقق عدالت سیاسی، مستلزم تعامل و پیوند چهار دسته راهبرد است: راهبردهای تولیدکننده عدالت شامل عقلانیت، تقوا، معنویت و فراگیری ارزش‌های اسلامی؛ راهبردهای ساختاری شامل قانون گرایی، قوانین عادلانه و تساوی همگان در برابر قانون؛ راهبردهای نظارتی شامل ‌مطالبه‌گری آگاهانه و نظارت همگانی؛ و راهبردهای اجرایی شامل تجهیز به قدرت و قاطعیت در اجرا. این راهبردها در زنجیرهای تکمیلی، بستر تحقق و پایداری عدالت سیاسی را فراهم ‌می‌آورند. پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی است و داد‌‌ه‌ها به شیوه اسنادی و با مراجعه به آثار، پیام‌ها و بیانات ایشان گردآوری و با رویکرد تحلیل مفهومی و استنباطی بررسی شده‌اند تا الگوی راهبردهای تحقق عدالت سیاسی در اندیشه اسلامی خاصه رهبری شهید استخراج و تبیین شود.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Strategies for Achieving Political Justice in Islamic Thought With an Emphasis on the Thought of Martyr Ayatollah Khamenei

نویسندگان [English]

  • Seyed Kazem Seyedbagheri 1
  • Hanieh Mollashafiei 2
1 Associate Professor, Institute for Culture and Islamic Thought
2 Ph.D. in Qur’anic Interpretation and Sciences; Lecturer at the Seminary and University
چکیده [English]

The central issue of the present study is to explain the strategies for achieving political justice in Islamic thought, with an emphasis on the thought of Ayatollah Khamenei. By reconstructing and systematizing his views, this study seeks to analyze and explain these strategies at four levels: the producers of justice, domains, oversight, and implementation. The main research question is: What are the strategies for achieving political justice in Islamic thought and, from his perspective, how can they be explained within these four levels? The research hypothesis is based on the premise that the realization of political justice requires the interaction and interconnectedness of four categories of strategies: justice-producing strategies, including rationality, piety, spirituality, and the comprehensive adoption of Islamic values; structural strategies, including adherence to the rule of law, just laws, and equality of all before the law; oversight strategies, including informed demands for accountability and public oversight; and implementation strategies, including acquiring the power and decisiveness necessary for implementation. These strategies, as complementary links in a chain, provide the foundation for the realization and sustainability of political justice. In terms of its objective, this is a fundamental study, and methodologically, it is descriptive-analytical. The data were collected through documentary research, drawing on his works, messages, and statements, and were examined using a conceptual and inferential approach in order to extract and explain a strategic model for achieving political justice in Islamic thought, particularly in the thought of the Leader.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Political Justice
  • Ayatollah Khamenei
  • Strategies for Achieving Justice
آشوری، محمد. (1381). حقوق بشر و مفاهیم مساوات، انصاف و عدالت. تهران: اطلاعات.
امام خمینی، روح‌الله. (1375). تحریر الوسیله. قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم.
امام خمینی، روح‌الله. (1375). کتاب البیع. قم: مطبعه مهر.
امام خمینی، روح‌الله. (1364). ولایت فقیه. قم: انتشارات آزادی.
امام خمینی، روح‌الله. (1378). صحیفه امام. تهران: موسسه حفظ و نشرآثار امام خمینی&.
طباطبایی، محمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن (ج12). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). المبسوط (ج7). مشهد: المکتبة المرتضویة.
جوادی آملی، عبدالله. (1375). فلسفه دین، فلسفه حقوق بشر. قم: مرکز نشر اسراء.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (7/1/1360). خطبه اول نماز جمعه تهران.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (1/11/1371). بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام به مناسبت عید مبعث.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (19/9/1375). بیانات در دیدار کارگزاران نظام.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (7/4/1380). بیانات در دیدار مسئولان قوه قضاییه، خانواده‌های شهدای هفتم تیر و جمعی از قضات.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (12/8/1380). بیانات.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (10/2/1380). بیانات.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (30/7/1381). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (8/6/1384). بیانات.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (20/8/1385). بیانات.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (29/4/1385). بیانات در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (6/5/1386). بیانات.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (8/6/1388). بیانات در دیدار هیئت دولت.
خامنه‌ای شهید، سیدعلی. (بی‌تا). دیدار با رئیس‌جمهور و هیئت وزیران.
دهخدا، علی‌اکبر. (بی‌تا). لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه لغت‌نامه دهخدا.
راولز، جان. (1383). نظریه عدالت (مترجم: محمدکمال سروریان، مرتضی بحرانی). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (بی‌تا). المفردات فی غریب القرآن. قم: دفتر نشر الکتاب الإسلامی.
شریف رضی، محمد بن حسین. (بی‌تا). نهج‌البلاغه. قم: انتشارات هجرت.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (بی‌تا). کتاب العین (ج2). قم: انتشارات هجرت.
واعظی، احمد. (1384). نقد و بررسی نظریه‌های عدالت. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مصطفوی، حسن. (بی‌تا). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (ج8). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری، مرتضی. (1378). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1389). یادداشت‌های استاد مطهری (ج6). تهران: انتشارات صدرا.
مک‌لین، ایان. (1381). فرهنگ علوم سیاسی آکسفورد (مترجم: حمید احمدی). تهران: نشر میزان.
Merriam, G. & C. (1913). Webster’s Revised Unabridged Dictionary. Springfield, MA: G. & C. Merriam.