تبیین‌ اصول سیاست خارجی در قرآن کریم با تأکید بر اندیشه امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر معارف قرآن و حدیث، پژوهشکده الهیات و معارف اسلامی پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه السلام

10.22081/ijp.2026.75357.1137

چکیده

آموزه‌های اسلامی تمام ابعاد حیات بشر را دربرمی‌گیرد و برای تمامی شئون زندگی، مبانی، اصول و راهکارهای عملی ارائه می‌دهد. یکی از موضوعات بنیادین در اندیشه دینی، نحوه تعامل دولت اسلامی با سایر دولت‌ها یا به عبارتی «سیاست خارجی» است. براساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مقام معظم رهبری عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری در سیاست‌های کلان خارجی نظام است. بررسی بیانیه‌ها و سخنرانی‌های ایشان نشان می‌دهد که این تصمیمات و دیدگاه‌ها برآمده از اصول و آموزه‌های قرآنی و فقهی است.
این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و رویکرد تفسیر موضوعی، درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش اصلی است: «اصول سیاست خارجی با تأکید بر اندیشه امام خمینی(ره)، تا چه میزان در قرآن کریم قابل استناد است؟» در این تحقیق، پس از تبیین مفهوم سیاست خارجی، اصول سیاست خارجی در قرآن کریم با تأکید بر اندیشه امام خمینی(ره) مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که «نفی سبیل»، «وحدت اسلامی»، «حمایت از مستضعفان»، «نفی رابطه ستمگری و ستم‌پذیری»، «وفای به تعهدات بین‌المللی»، «صلح با دول غیرمحارب» و «استقلال»، از مهمترین اصول سیاست خارجی در قرآن کریم با تکیه بر اندیشه امام خمینی(ره) به‌شمار می‌روند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Explanation of the Principles of Foreign Policy in the Holy Qur’an with an Emphasis on the Thought of Imam Khomeini

نویسنده [English]

  • Ruhollah Davari
Researcher in Quran and Hadith Sciences, Theology and Islamic Studies Research Institute, Imam Sadiq Islamic Sciences Research Institute, Qom
چکیده [English]

Islamic teachings encompass all dimensions of human life and provide foundations, principles, and practical approaches for all aspects of human affairs. One of the fundamental issues in religious thought concerns how an Islamic state should interact with other states, or, in other words, “foreign policy.” According to the Constitution of the Islamic Republic of Iran, the Supreme Leader is the highest authority responsible for decision-making on the system’s overarching foreign policy. An examination of his statements and speeches indicates that these decisions and views are rooted in Qur’anic and jurisprudential principles and teachings.Using a library-based methodology and a thematic exegesis approach, this study seeks to answer the following central question: “To what extent can the principles of foreign policy, with an emphasis on the thought of Imam Khomeini, be substantiated on the basis of the Holy Qur’an?” After clarifying the concept of foreign policy, the study examines and analyzes the principles of foreign policy in the Holy Qur’an, with particular emphasis on the thought of Imam Khomeini. The findings indicate that “rejection of domination” (nafy al-sabil), “Islamic unity,” “support for the oppressed,” “rejection of oppression and submission to oppression,” “fulfillment of international commitments,” “peace with non-belligerent states,” and “independence” are among the most important principles of foreign policy articulated in the Holy Qur’an on the basis of Imam Khomeini’s thought.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Foreign  Imam Khomeini
  • Political Jurisprudence.Policy of the Islamic State
  • Principles of Foreign Policy
  • Political Thought of Imam Khomeini
  • Qur’anic Thought of
* قرآن کریم، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی. (1373). قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى‏، چاپ دوم.
** قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
آقابخشی، علی؛ مینو افشاری‌راد. (1376). فرهنگ علوم سیاسی (چاپ سوم). تهران: مرکز اطلاعات علمی ایران.
ابن بابویه، محمدبن علی. (1413ق). من لایحضره الفقیه (محقق/ مصحح: علی‌اکبر غفاری‏، چاپ دوم) قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن فارس، احمدبن فارس. (1404ق). معجم مقاییس اللغه (محقق/ مصحح: عبد السلام محمد هارون). قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏.
حسین‌پوراصل، محمد؛ حدادی، محسن؛ لک‌زایی، نجف. (1404). اصول حکمرانی سیاست خارجی در اندیشۀ قرآنی مقام معظم رهبری: مطالعه موردی تفسیر سورۀ ممتحنه، پژوهش‌های قرآنی، 30(4)، صص 95-128.
حسینی خامنه‌ای، ‌‌‌سیدعلی. (4/3/1393). بیانات در دیدار نمایندگان مجلس شوراى اسلامى‏، نرم افزار حدیث ولایت.
حقیقت، ‌‌‌سیدصادق. (1385). مبانی، اصول و اهداف سیاست خارجی دولت اسلامی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله. (1388‌). اسلام و روابط بین الملل (محقق: حجت‌الاسلام سعید بندعلی) قم: مرکز نشر إسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1389‌/الف). تسنیم (محقق: حجت‌الاسلام عبدالکریم عابدینی، چاپ سوم). قم: مرکز نشر إسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (1389‌/ب). تسنیم (محقق: حجت‌الاسلام مجید حیدری‌فر). قم: مرکز نشر إسراء.
رضی، محمدبن حسین. (1414ق). نهجالبلاغه(للصبحی صالح) (محقق/ مصحح: صبحی صالح‏). قم: هجرت.
سجادی، ‌‌‌سیدعبدالقیوم. (1380). «اصول سیاست خارجی در قرآن»، علوم سیاسی، 4(15)، صص 169-182.
علی بابایی، غلامرضا؛ آقایی، بهمن. (1365). فرهنگ علوم سیاسی. بی‌جا: نشر ویس.
عمید زنجانی، عباسعلی؛ توکلی، محمدمهدی. (1391). مبانی دینی اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، حقوق42(2)، صص 217-232.
طباطبایى، سیدمحمدحسین. (1390ق). المیزان فى تفسیر القرآن (چاپ دوم). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طباطبایى، سیدمحمدحسین. (1378). المیزان فى تفسیر القرآن (مترجم: محمدباقر موسوی). قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طباطبایی، ‌‌‌سیدمحمد مجاهد. (بی‌تا‌).  کتاب المناهل. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.
طیب، ‌‌‌سیدعبدالحسین. (1369).  اطیب البیان فی تفسیر القرآن (چاپ دوم). تهران: انتشارات اسلام.
فیض کاشانی، ملامحسن. (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امام أمیرالمؤمنین على علیه‌السلام.
قرشی بنابی، ‌‌‌سیدعلی‌اکبر. (1375). تفسیر احسن الحدیث (چاپ دوم). تهران: بنیاد بعثت.
کاشف‌الغطاء، حسن بن جعفر. (1422ق).  أنوار الفقاههکتاب المکاسب (لکاشف الغطاء). نجف: مؤسسه کاشف الغطاء.
کاظمی، علی‌اصغر. (1372). روابط بین‌الملل در تئوری و در عمل. تهران: نشر قومس.
کلینی، محمدبن یعقوب. (1407ق).  الکافی (محقق/ مصحح: على اکبر غفارى و محمد آخوندى، چاپ چهارم). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
محمدی، منوچهر. (1366).  اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: امیرکبیر.
مصطفوی، حسن. (1368).  التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری، مرتضی. (1372). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى (چاپ هشتم). قم: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه (چاپ دهم). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
میبدی، احمد بن محمد. (1371).  کشف الاسرار و عدة الابرار (چاپ پنجم). تهران: امیرکبیر.
موسوی خمینی، ‌‌‌سیدروح الله. (1389). صحیفه امام (چاپ پنجم). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
موسوی خمینی، ‌‌‌سیدروح الله. (1421ق).  کتاب البیع (محقق: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
نجفی، محمدحسن. (1365). جواهرالکلام. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
هاشمی، محمد. (1382). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران (چاپ پنجم). تهران: میزان.
Plano, Jack C, (and Roy Dilton). )1988(The International Relations Dictionqry, U. S. A: longman.